ATN & Faia Brava

ATN en Faia Brava

Faia Brava is een 800 hectare groot natuurreservaat dat wordt beheerd door de Portugese natuurbeschermingsorganisatie Associação Transumância e Natureza (ATN).  Het gebied is gelegen in het Noord-Oosten van Portugal, aan weerszijden van de Côa rivier, een zijrivier van de Duoro rivier. In 2010 heeft Faia Brava van de nationale overheid als eerste in Portugal de status ‘privaat beschermd gebied’ gekregen en is het nu het kerngebied van een Natura 2000 gebied van 20.000 ha. Sinds 2000 zet ATN zich in voor actieve natuurbescherming in het gevarieerde en ruige landschap dat zich karakteriseert door de diepe Côa vallei en hoge plateaus. Het is een weids, glooiend landschap met steile klifwanden langs de rivier en op de plateaus verwilderde graanvelden en akkers met kurkeiken, amandelbomen en olijfbomen. Hier en daar wordt de aandacht getrokken door de karakteristieke witte torens waar vroeger duiven in werden gehouden vanwege de vruchtbare mest.

Bedreigde diersoorten

In het gebied komen soorten voor die in Europa zeer zeldzaam zijn en met uitsterven bedreigd worden. Hierbij gaat het met name om de havikarend en de aasgier, die op de steile kliffen broeden. Andere klifbroeders die in de regio voorkomen zijn de slechtvalk, de vale gier, de oehoe, de zwarte ooievaar en de raaf. De roofvogels worden bedreigd door onder andere de achteruitgang van prooidieren zoals konijnen, patrijzen en rotsduiven, het strenge EU-beleid rond kadavers van landbouw-huisdieren, brand en stroperij. Het verdwijnen van traditionele landbouw met verspreid gelegen graanveldjes, extensief beheerde weiden en boomgaarden leidt tot verruiging van het landschap en daarmee van leefgebieden voor kleine zoogdieren en vogels die prooidieren zijn van genoemde roofvogels. In het gebied komen wilde zwijnen voor en er leeft een roedel wolven nabij. ATN heeft plannen om de oorspronkelijk ibex  te herintroduceren. De lynx heeft hier ook voorgekomen en een populatie leeft nu nabij, over de Spaanse grens. In totaal zijn er momenteel 106 vogelsoorten, 25 zoogdieren, 9 amfibieënsoorten, 9 reptielsoorten en 180 plantensoorten geïdentificeerd.

Natuurbeheer

In Faia Brava worden gerichte maatregelen toegepast ten behoeve van natuurbescherming: brandpreventie, herbebossing van door brand verwoeste gebieden, aanleg van kadaverplaatsen voor aaseters, aanleg van waterpoelen en het beheren en benutten van oude verlaten olijf- en amandelgaarden (biologische teelt). Een groot gedeelte van het gebied wordt begraasd door een kudde Garanno bergpony’s en Maronesa runderen. Beide rassen uit de regio die gewend zijn zichzelf te redden. Ze zorgen voor variatie in de begroeiing en houden het landschap open door begrazing, wat extra belangrijk is in dit Mediterrane gebied vanwege het de bosbrandrisico’s.

“Making Europe a wilder place”

Het aantal inwoners in de Regio waar Faia Brava in ligt krimpt sterk. In de afgelopen 20 jaar is de bevolking in deze regio gehalveerd! Door deze sterke afname en de afname van landbouw ontstaat er ruimte voor wilde dieren, natuurlijke processen en nieuwe wildernis. ATN heeft zich sinds de start in 2010 aangesloten bij het Rewilding Europe initiatief van WNF en Ark Natuurontwikkeling. Rewilding Europe heeft het doel om 1 miljoen hectare wildernis te creëren in Europe, vóór 2020. Samen met de Spaanse zusterorganisatie Fundación Naturaleza y Hombre draagt ATN het project Western Iberia, dat uiteindelijk moet gaan leiden tot één groot natuurreservaat in de Portugees-Spaanse grensstreek. In de toekomst, naarmate meer land wordt verlaten, zullen grote kuddes vrij levende paarden, runderen en steenbokken voor een belangrijk deel van het beheer gaan zorgen en onderdeel van nieuwe natuur worden. We verwachten dat deze nieuwe wildernis veel bezoekers gaat trekken. Zie voor meer informatie www.rewildingeurope.com.

Inkomsten voor natuurbeheer: regionale producten & eco-toerisme

Het beheer heeft ATN vanaf het begin kunnen bekostigen door het uitvoeren van projecten. Echter gaf dit onzekerheid en ook gebrek aan continuïteit. In Portugal bestaat er geen subsidie voor het beheer; elke euro moet ATN zelf binnenbrengen. Daarom zijn onze producten nu onze ambassadeurs geworden. We zijn trots op onze olijfolie, amandelen en honing. Door de oogst blijft een deel van het traditionele landschap in tact, de verkoop brengt geld op voor het gebied én de producten vertellen elk het verhaal van dit mooie gebied. De terreinen waar we oogsten liggen dicht bij de dorpen, terwijl de gebieden waar we wildernis nastreven verder weg liggen. We combineren beide strategieën.

Naast het aanbieden van de producten, biedt ATN ook toeristische activiteiten aan. U kunt in de schuilhut de roofvogels van heel dichtbij observeren en fotograferen en deelnemen aan een van de vele excursies en thematische activiteiten die ATN organiseert. U kunt bijvoorbeeld een dag met de herder mee. In de lokale kroeg van Algodres wordt u gastvrij ontvangen. Logeren kunt u in het luxe bed & breakfast Casa da Cisterna in het kasteeldorpje Castelo Rodrigo. Actieve reizigers kunnen overnachten op de natuurcamping in Faia Brava en de 26 km lange wandelroute lopen. Deze loopt vanaf een kasteelruïne op een heuvel, langs olijfgaarden, door traditionele Portugese dorpjes, over rivierhellingen en door Faia Brava zelf. De 20.000 jaar oude rotstekeningen in de Côa vallei is een echte aanrader. Op verzoek organiseren we af en toe geheel verzorgde 5-daagse reizen met max. 8 personen. Door op deze manier samen te werken met lokale partners draagt ATN ook bij aan een economisch duurzamere lokale situatie.

ATN in Nederland

Al sinds de oprichting van ATN in 2000 is er een ‘Nederlandse’ invloed geweest in de organisatie. Henk Smit, managing partner van Wing, is vanaf het begin actief geweest in het bestuur en bezoekt Faia Brava meerdere malen per jaar om het bestuur te ondersteunen. Sinds 2013 is ook Annemiek Leuvenink actief vanuit Nederland, nadat ze na een afstudeeronderzoek bij ATN is blijven hangen. Samen regelen zij de verkoop van olijfolie in Nederland (onder andere via www.wildrundvlees.nl) en voorzien zij de vele vrienden die ATN in Nederland heeft van olijfolie en informatie over reizen naar het gebied.

Associação Transumância e Natureza (ATN) is de Portugese natuurbeschermingsorganisatie die het natuurgebied Faia Brava in het Noord-Oosten van Portugal beheert.